Plastyka figuralna — Europa Wschodnia i Północna

Nadczarnomorze

Rumunia, Mi 6127 (28.09.2006)	Rumunia, Mi 3816 (30.07.1981)	Bukareszt, Rumunia (30.07.1981)	Rumunia, Mi 4816 (1.09.1992)
„Myśliciel” — wykonany z polerowanej gliny posążek (11,5 cm, szer. 7,5 cm) siedzącego na małym stołeczku mężczyzny (ok. 4900–4700 BC), znaleziony w 1956 r. na cmentarzysku kultury Hamangia w Cernavodă (okr. Konstanca, Dobrudża). Zbiory: Muzeul Naţional de Istorie a României, Bukareszt (nr inw. 15906).

Rumunia
(2004 r.)

Rumunia
(2005 r.)

Rumunia, Mi 6155
(1.12.2006)

Znaczek powyżej prezentuje rewers banknotu o nominale 200 lei (nowych) z wyobrażeniem figurki „Myśliciela”

Rumunia, Mi 6128 w bl. 389
(28.09.2006)

Rumunia, Mi 6128
(28.09.2006)

		Na pierwszym stemplu „Myśliciel” z Cernavodă użyty jako ilustracja datownika poświęconego konkursowi matematycznemu, a na drugim figurka ta została wpisana w literę â w słowie „Gândul” (= Myśliciel) — jest to logo gazety pod tym tytułem, która zaczęła ukazywać się w Bukareszcie w maju 2005 roku. Rîmnicu Vîlcea, Rumunia (7.04.1986) Bukareszt, Rumunia (4.05.2005) Cernavodă, Rumunia (25.07.1984)

„Żona Myśliciela” — wykonany z polerowanej gliny posążek (wys. 11,4 cm, szer. 5,4 cm) siedzącej kobiety (ok. 4900–4700 BC), znaleziony w 1956 r. na cmentarzysku kultury Hamangia w Cernavodă (okr. Constanţa, Dobrudża, Rumunia).
Zbiory: Muzeul Naţional de Istorie a României, Bukareszt (nr inw. 15907).

ONZ – Genewa, Mi 487
(4.03.2004)

„Myśliciel” i „żona Myśliciela” — jeszcze jeden wizerunek obu antropomorficznych figurek znalezionych w jednym grobie w Cernavodă (ok. 4900–4700 BC).

Rumunia, Mi 6005
(21.11.2005)

Pokrywka gliniana oraz zdobione ryciem i malowaniem naczynie gliniane (wys. 42,5 cm, średn. 26,0 cm) w kształcie tułowia kobiety, tzw. Wenus z Vidra, ze stanowiska Tell-ul Vidra (okr. Ilfov, Wołoszczyzna) kultury Gumelniţa (faza A1, ok. 4500 BC) oraz widok Muzeum Miejskiego w Bukareszcie.
Zbiory: Muzeul Municipiului Bucureşti, Bukareszt (nr inw. 15464).
To antropomorficzne naczynie zostało znalezione podczas badań wykopaliskowych przeprowadzonych na terenie tellu w Vidra w latach 1931–1933 roku pod kierownictwem D. V. Rosetti'ego, wraz ze znajdującą się na nim zawieszką ze złota. Prawdopodobnie jest to wizerunek bogini płodności, o czym mogą świadczyć uwydatnione cechy płciowe: szerokie biodra i łono. Naczynia tego typu były wykonywane zapewne przez wyspecjalizowanych rzemieślników, potrafiących zastosować właściwe symboliczne znaki pokrywające całą jego powierzchnię. Pierwotnie naczynie to posiadało pokrywkę (nie zachowała się), zapewne z wyobrażeniem głowy.

Rumunia, Mi U 2402
(2000 r.)

Zdobiona malowaniem typowa figurka (wys. 13 cm, szer. 4,5 cm) męska (z elementami ubioru w postaci dwóch pasów: poziomego na biodrach i ukośnego na ramieniu) kultury Cucuteni (faza A, 4500–3900 BC) ze stanowiska Dealul Bodeşti/ La Nuci w Scânteia (gm. Scânteia, okr. Iaşi, Mołdawia rumuńska).
Zbiory: Academia Română, Institutul de Arheologie, Iaşi (nr inw. I.A.I 3039).

Rumunia
(2001 r.)

Kobieca figurka (idol) pokryta ornamentem rytym ludności kultury trypolskiej i złota moneta z wizerunkiem brodatego mężczyzny na tle budynku muzeum w Odessie.

ZSRR, Mi U 459
(1975 r.)

Waza, naczynie zoomorficzne i figurka antropomorficzna z późnej fazy kultury Cucuteni-Tripolje z osady w miejscowości Tripìllâ / Trypole (ukr. Трипiлля, ros. Триполье, rej. Obuchów, ob. kijowski).
Zbiory: Narodowe Muzeum Historii Ukrainy (Національний музей історії України), Kijów.

Ukraina, Mi U 127
(1999 r.)

Na znaku opłaty pozbawiona głowy, bogato zdobiona białą inkrustacją, ceramiczna figurka kobiety z miejscowości Hotărani (okr. Olt, Wołoszczyzna). Figurkę odkrył w 1970 r., w kolistym obiekcie kultowym, dr Marin Nica. Jest ona dziełem ludności III fazy kultury Vădastra (ok. 5500–5000 BC).
Zbiory: Muzeul Romanaţiului, Caracal.

W części ilustracyjnej koperty pokazano budynek Oddziału Historycznego (Secţia de istorie) Muzeul Romanaţiului w Caracal (Wołoszczyzna).

Rumunia, Mi U 2256
(1999 r.)

Europa Środkowa


Węgry, Mi 3893 A i B (15.04.1987)		ONZ Wiedeń 415 (4.03.2004)
Gliniana figurka (25,6 cm wys.) siedzącego na krześle/tronie mężczyzny, tzw. „boga z sierpem” (faza klasyczna kultury nadcisańskiej, synchroniczna z fazą C kultury Vinča, ok. 5100–4500 BC), z tellu kultury nadcisańskiej w Szegvár-Tűzköves (pow. Szentes, kom. Csongrád). Nogi mężczyzny są odłamane poniżej kolan. Obie jego ręce zdobią bransolety, a w pasie przepasany jest szarfą albo pasem, przedstawionym jako wstęga wypełniona zygzakiem. W prawej ręce trzyma zakrzywiony miecz lub sierp, który opiera na prawym ramieniu. Twarz figurki, z zaznaczonymi oczami, nosem, ustami i uszami, jest płaska i trójkątna. Może to być wynikiem specyficznej stylizacji lub wyobrażeniem maski noszonej przez tego mężczyznę (kapłana?). Zbiory: Koszta József Múzeum (nr inw. 59.1.1), Szentes.

Fragment (wym. 12,0×8,4 cm) naczynia ceramicznego z Csépa (pow. Kunszentmárton, komitat Jász-Nagykun-Szolnok), ozdobionego plastyczną aplikacją w postaci sylwetki jelenia, wczesnoneolitycznej kultury kriskiej (jej nazwa pochodzi od rzeki Keresz — węg. Körös, rum. Criş).

Budapest, Węgry
(15.04.1987

Polska, Mi 1727
= Fi 1579

Gliniana figurka kultowa barana (wymiary: wys. 32,5 cm, dł. 37 cm, szer. 11,4 cm) pochodząca z osady ludności kultury pucharów lejkowatych w Jordanowie Śląskim koło Wałbrzycha (woj. dolnośląskie), datowana na ok. 3400 BC. Cały tułów i rogi barana pokrywa ornament złożony z odcisków lewoskrętnego sznura dwudzielnego. W tej samej jamie odkryto także dwa naczynia gliniane: kubek i pucharek oraz fragment krzemiennego noża.
Zbiory: Muzeum Archeologiczne, Oddział Muzeum Miejskiego, Wrocław.
Więcej na temat tej figurki można przeczytać w „Z Otchłani Wieków”, r. XXXIII, z. 3, s. 182–183.

emisja „Archeologia” z dn. 10.12.1966 (wycofano 31.12.1994)
proj. K. Tarkowska — ryt. E. Konecki
papier biały, gruby, gładki
ząbkowanie ZR 11 : 11 ¼
staloryt PWPW — druk walcami 2-sektorowymi, w ark. 10×8 znaczków
nakład 5.000.000

Kraje bałtyckie

Litwa, Mi 645
(12.07.1997)

Rytualna laska (dł. 44 cm) z poroża łosia, zakończona głowicą w kształcie głowy tego zwierzęcia, pochodząca z osady ludności kultury narwskiej (od miejscowości Narva) na stanowisku 3B w Šventoji.
Zbiory: Lietuvos nacionalinis muziejus, Wilno.

Šventoji (gm. Kretinga, okr. Klaipėda/Kłapejda) to jedno z najbardziej znanych stanowisk neolitycznych z terenu dzisiejszej Litwy. Uzyskano dla niego dwie daty 14C: 4410±70 BP, tj. 3111±150 BC oraz 4120±70 BP, tj. 2139±104 BC.

Litwa, Mi 873
(7.05.2005)

Z fragmentem lewego marginesu arkusza zawierającego
po 10 znaczków 873 i 874 oraz 5 przywieszek

Antropomorficzna rzeźba w drewnie (ok. 4000–3750 BC) ze Šventoji (gm. Kretinga, okr. Klaipėda), będąca zakończeniem drewnianego pala o długości 195 cm i średnicy ok. 10 cm (wysokość samej twarzy wynosi 32 cm), znalezionego na dnie laguny na stanowisku 2B w tej miejscowości.
Zbiory: Lietuvos nacionalinis muziejus, Wilno.

Litwa, Mi 874
(7.05.2005)

Z fragmentem lewego marginesu arkusza zawierającego
po 10 znaczków 873 i 874 oraz 5 przywieszek

Białoruś, Mi 388 (22.11.2000)
	Polska, Mi 3426–3428 = Fi 3278–3280 (29.01.1993)
Bursztyn to kopalna żywica drzew iglastych rosnących w trzeciorzędzie. Bryły o barwie żółtej lub brunatnej, czerwonawej, białej, a nawet czarnej, były doskonałym surowcem do wykonywania ozdób. Właśnie w neolicie zaczyna się „międzynarodowa” kariera bursztynu.

Krążek z bursztynu zdobiony ornamentem promienistym (solarnym?) i zygzakami, mogącym przedstawiać np. geocentryczny model świata, znaleziony na stanowisku 5A w miejscowości Daktariškė (gm. i okr. Telsze/Telšiai), na osadzie ludności kultury przymorskiej (w Polsce nazywanej rzucewską). Z tego stanowiska uzyskano datę 14C: 4020±100 BP, tj. 2576±167 BC.
Zbiory: Lietuvos nacionalinis muziejus, Wilno.

Na przywieszce drugiego znaczka podobny krążek z Juodkrantė (gm. Nerynga/Neringa, okr. Kłapejda/Klaipėda) na Mierzei Kurońskiej. Prawie identyczne krążki, także dekorowane zbliżonymi motywami solarnymi, występowały też na terenie ziem polskich, np. w kulturach amfor kulistych i rzucewskiej.
Zbiory: Palangos gintaro muziejus, Połąga (lit. Palanga) — budynek muzeum pokazany jest na samym znaczku.

Litwa, Mi 1009
(13.06.2009)

Z fragmentem lewego marginesu arkusza zawierającego
po 10 znaczków 1009 i 1010 oraz 5 przywieszek

Litwa, Mi 748
(2.12.2000)

Litwa, Mi 796–799 w bloku 25
(22.06.2002)

poniżej lewy górny narożnik tego bloku (w powiększeniu)

Na lewym marginesie bloku znajduje się rysunek bursztynowej figurki antropomorficznej (wys. 14,3 cm, szer. 5,70 cm, gr. 1,67 cm, waga: 80,30 g), wykonanej zapewne przez ludność kultury narwskiej (jej nazwa pochodzi od miejscowości Narva), znalezionej w Juodkrantė (gm. Nerynga/Neringa, okr. Kłapejda/Klaipėda) na Mierzei Kurońskiej. Tę samą figurkę widzimy też na lewym marginesie arkusza znaczków poświęconych Muzeum Bursztynu w Połądze oraz w tle znaczka upamiętniającego litewskiego archeologa Jonasa Puzinasa.
Zbiory: Institut und Museum für Geologie und Paläontologie der Universitat Göttingen (nr inw. 58-001). Kopia figurki znajduje się w Palangos gintaro muziejus, Połąga (lit. Palanga).

Spółka „Stantien & Becker”, eksploatująca w XIX w. na Mierzei Kurońskiej bursztyn na skalę przemysłową, zatrudniła jako konsultanta naukowego Richarda Klebsa z Królewca. Dzięki temu w latach 1880–1881 zebrał on kolekcję 434 (tyle trafiło do muzeów w Królewcu i Berlinie, nieznana liczba dostała się w ręce prywatne i przepadła dla nauki) różnorodnych wytworów z bursztynu, pochodzących w większości zapewne z okresu neolitu, które opublikował w 1882 roku. Było tam m.in. 81 paciorków rurkowatych, 82 guzki z otworkami w kształcie litery V, 60 wisiorków tarczkowatych, 10 kółek, 80 wisiorków w kształcie toporów, motyk i podwójnych guzów.
Największe zainteresowanie wzbudziły jednak rzadko spotykane figurki ludzi i zwierząt. Z pięciu figurek ludzkich dwie z pewnością przedstawiają mężczyzn, stojących z rękami przylegającymi do tułowia (jedna z nich pokazana jest na marginesie bloku). Zaopatrzone są one po bokach w otworki, a więc musiały być pierwotnie do czegoś przymocowane. Twarze mają zaznaczone przy pomocy głębokich wcięć łuki brwiowe i nos.
Miejsce odkrycia wszystkich przedmiotów znajdowało się ok. 650 m od dzisiejszego brzegu Mierzei Kurońskiej, 6–11 m poniżej lustra wody, na głębokości 3–4 m w piasku dennym.

Litwa, Mi 1009
(13.06.2009)

Z fragmentem lewego marginesu arkusza, zawierającego po 10 znaczków 1009 i 1010 oraz 5 przywieszek

Skandynawia

Znaleziona przypadkowo w 1903 r. w Palojoki koło Huittinen (prow. Länsi-Suomen, reg. Varsinais-Suomi) rzeźba głowy łosia (ok. 7000–6000 BC) ze steatytu, uważana za dzieło ludności mezolitycznej kultury Suomusjärvi. Posiada ona otwór do osadzenia styliska (niewidoczny na znaczku), pełniła więc zapewne funkcję odznaki władzy (jak berło) lub głowicy broni (w rodzaju maczugi lub młota).
Zbiory: Suomen kansallismuseo (Fińskie Muzeum Narodowe), Helsinki.

Finlandia, Mi 585
(5.02.1964)

Dwie odmiany kolorystyczne znaczka

Kościany grzebień (ok. 3000 BC) z zakończeniami w kształcie główek człowieka i łosia (szer. z główkami 10,5 cm, bez główek 7,6 cm, wys. 9,3 cm) z osady kultury ceramiki dołkowej w Gullrum koło Näs (reg. Gotland), która była badana wykopaliskowo już w 1897 roku przez Hanssona i Lithberga.
Zbiory: Historiska Museet (nr inw. 10055), Sztokholm.

Sztokholm, Szwecja
(8.09.1976)

© Przeglądanie i czytanie gorąco zalecane, a kopiowanie fragmentów dozwolone.
Najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024×768 lub wyższej