Grobowce megalityczne w Irlandii i na Wyspach Brytyjskich

Irlandia

Irlandia, Mi 952
(4.07.1996)

Saint Vincent, Mi 3911
(24.03.1997)

Fronton i wejście (rekonstrukcja) do niezwykłego grobowca megalitycznego (karnu) w Newgrange koło Drogheda (Co. Meath), leżącego w odległości 1,6 km od rzeki Boyne.
Grobowiec w Newgrange, datowany radiowęglowo na ok. 3250–3100 BC (4550±45 BP, tj. 3245±102 BC i 4415±40 BP, tj. 3086±123 BC), zbudowany był na planie krzyża i składał się z długiego korytarza oraz trzech komór przykrytych pozornym sklepieniem z głazów o wadze ponad jednej tony. W każdej z nich znajdują się wielkie, ale płytkie kamienne misy. Całość przykrywał kurhan o średnicy ok. 115 i wysokości 12–15 m (różne źródła podają nieco rozbieżne dane), który otaczał krąg pionowych głazów (pierwotnie było ich zapewne 97 sztuk, zachowało się jednak tylko 12) o przeciętnych wymiarach 3,0×1,4×0,5 m. Wejście do korytarza było tak zorientowane, że promienie wschodzącego słońca wpadały do komory w dniu zimowego przesilenia (21 grudnia).
W okolicy doliny rzeki Boyne na przestrzeni ok. 4 km występuje ok. 30 budowli megalitycznych, z których najbardziej znane (i największe) są grobowce z Newgrange, Knowth i Dowth. Mają one różne formy. Są tutaj dolmeny w formie portalu, dolmeny z krótkim korytarzykiem oraz groby korytarzowe pod kolistymi nasypami kurhanowymi. W grobach tych występują pochówki ciałopalne i (rzadziej) szkieletowe.

Częściowo pokryty geometrycznymi rytami kamień, znajdujący się pierwotnie obok niewielkiego grobowca megalitycznego na zachód od Newgrange koło Drogheda (Co. Meath, Irlandia).
Zbiory: National Museum, Dublin.

Irlandia, Mi 357
(9.05.1977)

Irlandia, Mi 508 (4.05.1983)	Irlandia, Mi 945 (2.04.1996)	Baile Átha Cliath (=Dublin), Irlandia (9.05.1977)
Ornament (m.in. potrójna spirala) na kamieniu (K1) przed wejściem do grobowca megalitycznego w Newgrange. Także część bloków ścian korytarza była zdobiona rytymi motywami krokwi i spiral.

Dolmen Poulnabrone (ok. 2500 BC). Nakrywający go kamień stropowy mierzy 365×213 cm. Wewnątrz dolmenu odkryto 16 pochówków ciałopalnych.

Irlandia, Mi 810
(15.10.1992)

Na przywieszce znaczka widok na Beaghmore Stone Circles.
Stanowisko w Beaghmore (hr. Tyrone, Irlandia Północna) odkryte zostało przypadkowo podczas eksploatacji torfu w latach 40. XX w. i częściowo zbadane wykopaliskowo w latach 1945–1949 oraz 1965. Na przestrzeni ok. 90×55 m występuje tutaj siedem kamiennych kręgów średnicy od 10 do 20 m (z tego sześć ustawionych jest parami), 12 karnów (kamiennych kurhanów) i 10 rzędów stojących kamieni różnej wysokości (ok. 0,5 m, najwyższy ma 1,8 m). Dość nieregularne kręgi związane są ze starszymi karnami grobowymi z pochówkami ciałopalnymi i prowadzącymi do nich alignement. Każda z trzech par kręgów posiada pośrodku, między kręgami, mały kopiec kamieni. Siódmy, pojedynczy krąg, składa się z większych kamieni, a jego środek wypełnia ok. 800 małych kamieni ustawionych pionowo. Pod niektórymi obiektami stwierdzono ślady neolitycznej orki.
W świetle dat radiowęglowych powstanie tego założenia można datować na lata 2900–2600 BC. Poszczególne obiekty powstawały sukcesywnie i wiążą się one z różnymi kulturami neolitycznymi. Przykładowo najstarsze daty 14C dla karnu grobowego wynoszą: 4135±80 BP, tj. 2712±119 BC (UB-603) i 3885±55 BP, tj. 2356±82 BC (UB-11).

Znaczek: Wielka Brytania - Irlandia Północna 104

Wielka Brytania - Irlandia Północna,
Mi 104 CS (29.09.2008)

Na marginesie tej kartki z zeszyciku znaczkowego ukazano grobowiec megalityczny Giant's Ring, znajdujący się na południowych przedmieściach Belfastu (Ballynahatty, hrabstwo Down).
Zachował się tu kolisty rów i wielki wał wysokości 3,5 m, średnicy ok. 180 m. Do jego wnętrza prowadzi obecnie 5 wejść, ale prawdopodobnie tylko 3 z nich są oryginalne. Budowniczymi kręgu były zapewne grupy ludności kultury pucharów dzwonowatych.
Prawie pośrodku tego kręgu znajduje się pokazany tutaj mały grobowiec korytarzowy o nieustalonym pochodzeniu, najprawdopodobniej dużo wcześniejszy od kolistych konstrukcji ziemnych.
Wykopaliska archeologiczne zapoczątkował w 1917 r. H. C. Lawlor z Belfast Natural History and Philosophical Society.

Wielka Brytania, Mi 1505
(1.03.1994)
kartka z zeszyciku znaczkowego (Mi MH 1) Irlandii Północnej

Man

Neolityczny grobowiec megalityczny Cashtal-yn-Ard (dosłownie: Zamek na Wzgórzu) koło Maughold (ok. 2000 BC), w płn.-wsch. części wyspy Man (na dolnym znaczku na fotografii Christophera Killipa, z 1946 roku). Obiekt ten nie został wzniesiony od razu w całości. Wyróżniono przynajmniej trzy fazy jego budowy. W części zachodniej obiektu znajduje się pięć komór grobowych.
W 1885 roku „wykopaliska” prowadził tu amator i entuzjasta archeologii, S. N. Harrison, a w latach 1932–1935 prof. H. J. Fleure i jego asystent G. J. H. Neely (wyniki badań opublikowali w pracy Cashtal yn Ard, Isle of Man, w „The Antiquities Journal”, t. XVI, nr 4, z października 1936 r., s. 373–397). Po ukończeniu badań grobowiec został zrekonstruowany. Od niego pochodzi nazwa jednej z dwóch najstarszych grup rolników, którzy pojawili się na wyspie Man, czyli grupa Cashtal-yn-Ard (drugą nazywa się grupą Meayll Hill).

Man, Mi 161
(5.02.1980)

Man Mi 455
(9.01.1991)

Wiosna na wyspie Man — kwiaty i owce pasące się na późnoneolitycznym cmentarzysku megalitycznym w Cashtal-yn-Ard koło Maughold (grupa Cashtal-yn-Ard, ok. 2000 BC).

Man, Mi 705–706
(12.02.1997)

Neolityczny grobowiec megalityczny Meayll Circle (inne nazwy: Meayll Hill, Mull Hill, Mull Circle — słowo „mull” w języku manx znaczy „łysy”) w Rushen, na samym południowym krańcu wyspy Man, za wsią Cregneash/Cregneish.
Dość mocno zniszczony grobowiec (grupa Meayll Hill, ok. 2300 BC) złożony jest z sześciu T-kształtnych dwukomorowych grobów korytarzowych ustawionych względem siebie na obwodzie kręgu (z przerwą/wejściem? od strony płn.-zach.), z korytarzami skierowanymi na zewnątrz i przykrytych wspólnym kurhanem o średnicy ok. 18 m. Wewnątrz poszczególnych komór znajdowały się pochówki ciałopalne. Badania wykopaliskowe przeprowadzono tutaj w 1911 (Kermode, Herdman) i 1971 roku (Henshall). Innym grobowcem zaliczanym do grupy Meayll Hill jest np. Ballaharra, St Johns.
Na drugim znaczku pokazano również fragmenty zdobionego naczynia glinianego z tego cmentarzyska.

Man, Mi 303
(5.02.1986)

Man, Mi 1267
(15.02.2006)

Brytania

		Australia, Mi 2443 (21.04.2005) Wielka Brytania, Mi 2306 (21.04.2005)
		Pokazany na tym aerogramie i znaczkach (wspólna emisja Wielkiej Brytanii i Australii) kamienny krąg w Brogar (Orkady, Szkocja) położony jest na wąskim przesmyku między dwoma jeziorami: słodkowodnym Harray Loch i słonowodnym Stenness Loch. Pierwotnie krąg o średnicy 104 m tworzyło 60 kamieni, z których obecnie jeszcze 27 znajduje się na swoich pierwotnych miejscach. W przeciwieństwie do wielkich głazów stanowiska Standing Stones o' Stenness kamienie w Brogar nie są szczególnie duże. Ich wysokość wynosi od 2,1 do 4,7 m. Krąg kamieni otoczony jest przez rów o szerokości 6 i głębokości 3 m, przez który od strony płn.-zach. i płd.-wsch. prowadzą przejścia. Stanowisko w Brogar, datowane na ok. 2500–2000 BC, pełniło zapewne funkcję kultowego placu lub obserwatorium lunarnego. Wielka Brytania LF 32 (15.05.1974)

Fragment kręgu 12 menhirów (ok. 2000 BC) w Callanish na wyspie Lewis.
Callanish I, stanowisko na zachodnim wybrzeżu wyspy Lewis (Hebrydy), złożone z 12 smukłych kamieni z gnejsu ustawionych w krąg o wymiarach 13,1×11,3 m. W jego środku znajduje się jeszcze jeden głaz, najwyższy ze wszystkich (4,75 m). Od kręgu rozchodzą się cztery, częściowo zachowane aleje (najdłuższa liczy ok. 82 m), obramowane szeregami kamieni, wiodące w kierunku wschodu, południa i zachodu oraz północnego-wschodu. Osie tych alei zbiegają się w miejscu gdzie ustawiony jest kamień centralny. Wewnątrz kręgu znajdują się jeszcze szczątki komory grobowej, przykrytej zaokrąglonym kopcem typu neolitycznego. Nie jest pewnym, czy stanowi on część tego założenia, czy też był zbudowany wcześniej.
W okolicy znajduje się kilka podobnych kręgów kamiennych: Cnoc Ceann a'Gharaidh (Callanish II), Cnoc Filibhir Bheag (Callanish III) i Ceann Hulavig (Callanish IV).
Według lokalnej tradycji głazy te są olbrzymami żyjącymi na wyspie w dawnych czasach, które św. Kieran zamienił w kamienie, gdy nie chciały nawrócić się na chrześcijaństwo.

Callanish, Wielka Brytania
(14.10.2003)

Avebury, Wielka Brytania
(8.02.2005)

Fragment kromlechu w Avebury (hrabstwo Wiltshire, Anglia), największego kamiennego kręgu na świecie — liczy on 427 m średnicy i zajmuje obszar 11,5 ha.
Kromlech Avebury powstawał w kilku fazach. Całość założenia otacza wał o pierwotnej szerokości prawie 30 m i wysokości 8 m. Po jego wewnętrznej stronie biegnie rów o szerokości 24 m i głębokości blisko 10 m (jego wykopanie związane było z przemieszczeniem ok. 200.000 ton materiału skalnego, ziemi i kredy). W wale i rowie znajdują się cztery przejścia rozmieszczone na krzyż, zorientowane w kierunkach płn.-wsch., płd.-wsch., płd.-zach. i płn.-zach. Wewnątrz znajduje się główny krąg kamienny, który złożony był z co najmniej 98 sarsenowych głazów. Kamienie te, z których obecnie na swoim miejscu pozostało tylko 27, mierzą od 2,7 do 6 m wysokości (były wkopane w grunt na głębokość od 15 do 60 cm) i ważą ok. 40 ton. Zostały one przytransportowane z odległości ponad 3 km z Marlborough Downs, z tego samego miejsca skąd pochodziły kamienie do budowy Stonehenge. Główny krąg otacza dwa mniejsze podwójne (koncentryczne) kręgi kamieni: północny (97,5 m średnicy, liczący niegdyś 27 kamieni, z których zachowały się 4) i południowy (102,4 m średnicy i 29 kamieni, z których zachowało się 5 głazów). W centrum jednego stał jeden menhir, w środku drugiego — konstrukcja z trzech kamieni. Według dat radiowęglowych kręgi wewnętrzne zostały zbudowane ok. 3426±95 BC, podczas gdy krąg główny i dookolny rów z wałem są nieco młodsze, gdyż powstały od ok. 3090±152 do ok. 2751±117 BC.
Od kromlechu odchodzą dwie aleje o esowatym przebiegu. Tzw. West Kennet Avenue o długości 2,5 km, zbudowana ok. 2400 BC, łączy Avebury z leżącym na południowy-wschód małym kręgiem kamiennym, nazywanym „Sanktuarium” na Overton Hill. Druga aleja, zwana Beckhampoton Avenue, jest krótsza i biegnie w kierunku południowo-zachodnim.
Z pierwotnie 154 głazów tworzących trzy kręgi w Avebury do dziś ocalało jedynie 36. Ich zniszczenie było dziełem kościoła, który od XIV w. starał się wykorzenić jakiekolwiek pozostałości praktyk pogańskich. Wywrócono i zasypano wtedy wiele kamieni. Dalszy etap zniszczeń przypada na wieki XVII i XVIII, kiedy to usunięto jeszcze więcej głazów, oczyszczając w ten sposób teren pod uprawę, a połupane kamienie wykorzystywano do budowy domów i budynków gospodarskich. Antykwariusz dr William Stukeley (1687–1765) często odwiedzał Avebury i obserwował z niepokojem, jak miejscowi rolnicy kontynuowali niszczenie sanktuarium. Przez ponad trzydzieści lat sporządzał staranne pomiary i liczne rysunki, które są dzisiaj jedynym zapisem pierwotnego wyglądu sanktuarium.

Wyspy Normandzkie (Alderney)

Niewielki neolityczny dolmen, znany pod nazwą Roc à l'Épine, znajdujący się bezpośrednio na południe od fortu Tourgis, położonego na płn.-zach. od miasta St. Anne na wyspie Alderney.

Guernsey, Mi 151
(2.08.1977)

Wyspy Normandzkie (Guernsey)

	Guernsey, Mi 1123 (8.03.2007)	Guernsey (2.08.1977)
	Grobowiec korytarzowy Le Trépied (czyli „statyw”, „trójnóg” — nazwa pochodzi od jego trzech kamieni stropowych) koło Le Catioroc (St. Saviour parish), na północno-zachodnim wybrzeżu wyspy. W 1840 roku był on badany wykopaliskowo przez Fredericka Corbina Lukisa (1788–1871), który wydobył stąd bliżej nieokreślone przedmioty, w tym kości ludzkie, ceramikę (m.in. puchary) i dwa grociki krzemienne. Według wierzeń ludowych grobowiec ten był miejscem zbierania się czarownic, które miały się tu gromadzić w piątkowe wieczory. Guernsey, Mi 150 (2.08.1977)

Grobowiec megalityczny Les Fouaillages (datowany radiowęglowo na lata 4540–3920 BC) w Vale, L`Ancresse, na wyspie Guernsey, wzniesiony przez ludność kultury ceramiki wstęgowej. Rekonstrukcja widoku od strony czoła grobowca, z widocznym wejściem do komory wewnętrznej. Obiekt ten był badany wykopaliskowo w 1976 roku i wtedy znaleziono kilka naczyń i grocików krzemiennych.

Guernsey, Mi 635
(18.02.1994)

Plan tego grobowca i znalezione w nim naczynia ceramiczne pokazane są na lewym dolnym marginesie 10-znaczkowych arkusików ze znaczkami Mi 635 i 637 (por. umieszczone obok odpowiednie fragmenty tych arkusików)

Frederick Corbin Lukis (1788–1871) nadzorujący w 1840 roku wykopaliska neolitycznego grobowca korytarzowego Le Creux ès Faies (St. Saviors parish) na wyspie Guernsey.
Megalit ten położony jest po północnej stronie drogi prowadzącej na cypel L'Eree i wyspę Lihou. Grobowiec otaczają pozostałości ziemnego nasypu o średnicy ok. 18 m, a kamienie widoczne od północnej strony stanowią być może część pierwotnej obstawy obiektu. Przykryta dwoma kamieniami stropowymi komora grobowca, do której wiedzie wąskie wejście, jest półokrągło zakończona. W czasie badań wykopaliskowych kierowanych przez F. C. Lukisa wydobyto kilka pochówków ludzkich, kości zwierzęce, pewną ilość ceramiki kultury pucharów dzwonowatych oraz krzemienne grociki strzał. Całość tych materiałów można datować na lata 2000–1800 BC, ale poświadczają one jedynie ostatnią fazę użytkowania tego grobowca.

Guernsey, Mi 422 i 423
(12.07.1988)

Współczesny wygląd wejścia do neolitycznego grobowca korytarzowego Le Creux ès Faies (St. Saviors parish). Według miejscowych wierzeń grobowiec ten, jeden z licznych na wyspie obiektów megalitycznych (datowanych ogólnie na ok. 3000 BC), jest wejściem do krainy czarów.

Guernsey, Mi 1096–1101 w bloku 43
i 1099 z 10-znaczkowego arkusika
(27.07.2006)

Wyspy Normandzkie (Jersey)

Jersey, Mi 8 I
(1.10.1969)

Mi 8 I, z dookolnym marginesem, z zeszyciku znaczkowego

Jersey
Mi 30 (17.01.1978)

Znaczek dopłaty

Jersey, Mi 533
(22.01.1991)

Jersey, Mi 8
(1.10.1969)

Jersey, Mi 39
(1.10.1971)

Jersey
(12.09.1974)

Tak wygląda duma wyspy Jersey — megalityczny grobowiec korytarzowy La Hougue Bie (Grouville parish) o długości 20,4 m, przykryty nasypem o średnicy 36 i wysokości 12,2 m, na którego szczycie wzniesiono w średniowieczu kaplicę („hougue”, z nordyjskiego „haugr” = kurhan).
Grobowiec składa się z korytarza (dł. 9,6 m), owalnej komory głównej (o wymiarach 9,7×3,6 m) oraz przylegających do niej trzech niewielkich pomieszczeń, przez co całe założenie ma kształt krzyża. Jedno z tych małych pomieszczeń pełniło funkcję sanktuarium. Znajdowała się tutaj m.in. niezbyt głęboka jama oraz trzy małe pionowo ustawione kamienie, tzw. betyle.
Pierwsze badania wykopaliskowe przeprowadziło w latach 1924–1925 towarzystwo Société Jersiaise. Odkryto wtedy fragmenty ok. 20 naczyń oraz szczątki co najmniej 8 osób. Grobowiec był jednak już wcześniej wyrabowany. Na terenie Wysp Normandzkich znajduje się ogółem 5 grobowców korytarzowych (La Hougue Bie, Faldouet i Grantez na Jersey, La Varde i Le Déhus na Guernsey), wzniesionych ok. 4000–3500 BC.

Jersey, Mi 1314
(1.10.2007)

Jersey, Mi 513
(13.03.1990)

Jersey, Mi 653
(5.04.1994)

A to już widok wnętrza megalitycznego grobowca korytarzowego La Hougue Bie (kultura Chasséen?, ok. 4000 BC), z czterema betylami wysokości 30 cm wewnątrz komory.
Pierwotnie grobowiec ten przykryty był okrągłym, schodkowatym nasypem ziemnym i nieco przypominał kształtem egipską piramidę schodkową — na pierwszym planie scena transportu kamiennych bloków na budowę grobowca.

Zupełnie inaczej powstanie grobowca La Hougue Bie wyjaśnia legenda.
Dawno temu wyspę Jersey pustoszył smok. Wiadomość o tym dotarła do mieszkającego w Normandii rycerza de Hambye. Ten od razu wyruszył na walkę ze smokiem. Doszło do niej na bagnach St. Saviour. Po długim boju udało mu się odciąć głowę bestii, ale sam też odniósł wiele ran. Chorym opiekował się jego giermek, jednak zdradziecki sługa zabił osłabionego rycerza i pogrzebał jego ciało w bagnie. Po powrocie do Hambye giermek opowiedział, że rycerz zginął w walce ze smokiem, a on sam pomścił śmierć pana zabijając potwora. Dodał też, że życzeniem umierającego było aby poślubił on jego żonę.
Wdowa po rycerzu, będąc dobrą i wierną żoną, postąpiła zgodnie z ostatnią wolą zmarłego i wyszła za mąż za giermka. Jednak pewnej nocy giermek mówił przez sen i w ten sposób prawda wyszła na jaw — zdradziecki sługa został skazany na śmierć. Żona rycerza udała się na Jersey i odnalazła zwłoki męża w bagnie St. Saviour. Przeniosła je na wyżej położony teren, a nad ciałem kazała usypać olbrzymi nasyp tak wysoki, aby był widoczny z rodzinnej Normandii. Kurhan ten nazywany był La Hougue Hambye, co po latach zostało skrócone do La Hougue Bie.

Jersey, Mi 253
(7.04.1981)

Jersey, Mi 254
(7.04.1981)

Jersey, Mi 347
(23.04.1985)

Dolmen w Faldouet (ok. 3500 BC) koło Gouray Church, St. Martin (wsch. wybrzeże Jersey), zwany także „La Pouquelaye de Faldouet”.
Znajduje się on na szczycie Gorey Hill i składa się ze zbudowanego z 17 kamieni korytarza (dł. 5 i szer. 0,9 m) prowadzącego do otwartej kolistej komory (średn. 3,6–3,0 m), za którą znajduje się właściwy dolmen (dł. 3,0, wys. 1,2 m), nakryty kamieniem stropowym o wadze 24 ton, wspartym na 7 kamieniach nośnych. Wewnątrz grobowca znaleziono szczątki 3 dorosłych i 2 dzieci oraz topór kamienny i różne narzędzia krzemienne ze środkowego neolitu.

© Przeglądanie i czytanie gorąco zalecane, a kopiowanie fragmentów dozwolone.
Najlepiej oglądać w rozdzielczości 1024×768 lub wyższej