Malarstwo jaskiniowe — Altamira

Altamira to jaskinia w pobliżu Santillana del Mar (prow. Kantabria). W 1879 roku hiszpański prawnik, a prywatnie fascynat starożytności, don Marcelino Sanz de Sautuola, który prowadził w tej jaskini wykopaliska, zabrał tam ze sobą 9-letnią córkę Marię. Dziecko jako pierwsze zauważyło na stropie jaskini wizerunki bizonów, których wcześniej nikt nie dostrzegł. Było to pierwsze odkrycie paleolitycznych malowideł naskalnych (w istocie nieliczne nieikoniczne malowidła w Altamirze Sautuola zauważył już w 1875 roku, ale nie przywiązał wtedy do nich specjalnego znaczenia). Ich poziom był tak wysoki, że zaczęto oskarżać Sautuolę o fałszerstwo (np. na Kongresie Antropologii i Archeologii Prahistorycznej w Lizbonie w 1880 r.). Aura podejrzeń nie opuściła go aż do śmierci w 1888 r. Mnożące się nowe odkrycia w licznych jaskiniach spowodowały, że największy przeciwnik autentyczności malowideł, czołowy ówczesny badacz francuski Émile Carthailac, przyznał się do pomyłki publikując w 1902 r. artykuł pt. „Mea culpa d'un sceptique”.

Obecnie malarski wystrój jaskini Altamira wiązany jest z ludnością wczesnej i środkowej kultury magdaleńskiej. 13 dat radiowęglowych uzyskanych z węgla zawartego w malowidłach układa się w sekwencję od 17 do 13,5 tys. BC, ze szczytem w granicach 15.750–14.750 BC. Jednak według najnowszych badań tychże dzieł ustalono, że najstarsze malowidła mają aż 35–25 tys. lat, a najmłodsze 11 tys. lat. Takie są wnioski z datowania malowideł przez zespół pod kierownictwem dr. Alistaira Pike'a z uniwersytetu w Bristolu. Badania przeprowadzono nie metodą radiowęglową, do której pobiera się próbki węgla drzewnego oraz innych pigmentów użytych w malowidłach (poznajemy wtedy jedynie datę ścięcia drzewa użytego do sporządzenia węgla, a nie stworzenia dzieła), a uranowo-torową, opartą na rozpadzie promieniotwórczym izotopów uranu. Badano stosunek izotopów uranu (238U) i toru (230Th) w cieniutkich warstwach węglanu wapnia, który osadził się na malowidłach. Z chwilą powstania osadów zaczyna się rozpad tkwiących w nim izotopów uranu na izotopy toru. Proces ten postępuje w stałym tempie, dzięki czemu znając stosunek tych izotopów można obliczyć wiek malowideł. Metody tej używa się też np. do określenia wieku stalaktytów i stalagmitów.

Najważniejszym zespołem malowideł w jaskini Altamira jest wielkie (18×9 m) malowidło na sklepieniu tzw. Wielkiej Sali Obrazowej, z wielobarwnym wyobrażeniem około 20 bizonów, któremu Altamira zawdzięcza swą sławę. Widnieją na nim ciasno stłoczone, czerwono-rude i modelowane czernią, wizerunki bizonów. Treściowo zamykają ją rozmieszczone na skrajach przedstawienia koni i rzadziej dzików, łani oraz znaki symboliczne.